واگذاری شرکتهای قطعهسازی سایپا به بخشخصوصی میتواند به یکی از اولویتهای اصلاح ساختار این گروه خودروسازی تبدیل شود؛ اقدامی که در صورت طراحی دقیق و انتخاب سرمایهگذاران واجد صلاحیت، امکان چابکسازی مجموعه، تقویت زنجیرهتامین و استفاده موثرتر از ظرفیتهای موجود را فراهم میکند.
شرکتهای قطعهساز، بهدلیل نقش مستقیم در تامین خطوط تولید و ارتباط با شبکه گستردهای از سازندگان، میتوانند در مرحلهای مقدم بر واگذاری بخش خودروسازی تعیینتکلیف شوند. با این حال، شتاب در واگذاری بدون ارزیابی توان مالی و برنامه عملیاتی متقاضیان، تضمینکننده بهبود عملکرد نیست. تدوین نقشه راه زمانبندیشده و متناسب با ویژگی هر شرکت، شرط حفظ توان تولید و جلوگیری از تضعیف داراییهای صنعتی سایپاست.
اولویت واگذاری و نقش بخشخصوصی
منصور منصوری، مدیرعامل اسبق شرکت ساپکو درباره انتظارات از وزارت صمت و وزیر این وزارتخانه در شرایط کنونی برای بهبود وضعیت صنعتخودرو و قطعهسازی به «دنیایخودرو» گفت: «وزیر صمت، هفته گذشته از ایرانخودرو و سایپا بازدید کردند. بهنظر میرسد، واگذاری سایپا به بخشخصوصی میتواند یکی از اولویتهای دولت باشد. اگر این دو خودروساز را از نظر تیراژ تولید و میزان تعهدات به مشتریان و قطعهسازان مقایسه کنیم، ایرانخودرو درحال حاضر وضعیت مناسبتری دارد.»
وی با اشاره به اینکه موضوع واگذاری سایپا به بخشخصوصی در دستور کار دولت قرار گرفته است، افزود: «رئیسجمهور هم اعلام کردهاند که این موضوع در دستور کار است. واگذاری سایپا میتواند زمینه رونق بیشتر این شرکت و افزایش تیراژ تولید آن را فراهم کند. تجربه نشان داده است که دولت نباید تصدیگری گستردهای داشته باشد؛ بخشخصوصی توانمندتر میتواند امور را پیش ببرد و به نتایج مطلوبتری برسد.»
این فعال صنعتی در پاسخ به این پرسش که آیا سایپا باید پیش از واگذاری با حمایت مالی به مرحله توانمندی برسد یا واگذاری آن هرچه زودتر انجام شود، گفت: «برای بررسی این موضوع باید تفاوت ساختار گروههای ایرانخودرو و سایپا را در نظر گرفت. این دو مجموعه از نظر شرکتها و امکانات تولیدی یکسان نیستند و نمیتوان لزوما یک نسخه واحد برای واگذاری هر دو تجویز کرد.»
برخی پیشنهاد میکنند که بهجای واگذاری یکپارچه کل گروه سایپا، واگذاری بهصورت بخش-بخش و شرکتی انجام شود. در این الگو، شرکتهایی مانند پارسخودرو یا زامیاد میتوانند جداگانه به بخشخصوصی واگذار شوند
تفاوت ساختار دو خودروساز
مدیرعامل اسبق شرکت ساپکو درباره ساختار ایرانخودرو برای درک بهتر تفاوتهای این دو خودروساز در نحوه واگذاری توضیح داد: «ایرانخودرو مجموعهای بزرگ با زنجیرهتامین گسترده در تهران و شهرهای دیگر است. بسیاری از سایتهای این گروه در شهرهای مختلف، بیشتر بهعنوان محل تولید یا مونتاژ بخشی از محصولات فعالیت میکنند. برای نمونه، ایرانخودرو خراسان یک سایت کامل تولیدی است و امکاناتی همچون بدنهسازی، سالن نقاشی و خطوط مونتاژ دارد؛ با این حال، همچنان ذیل برند و گروه صنعتی ایرانخودرو فعالیت میکند.»
منصوری با اشاره به تفاوت سایپا تصریح کرد: «ساختار گروه سایپا از ابتدا متفاوت شکل گرفته است. در طول زمان شرکتهایی به این گروه اضافه شدند که هرکدام هویت و قابلیت مستقل دارند؛ از جمله پارسخودرو، زامیاد، سایپا دیزل و بنرو. پارسخودرو برندی شناختهشده است، زامیاد با محصولات خود جایگاه مشخصی دارد و سایپا دیزل نیز سابقه تولید کامیونهایی از جمله محصولات رنو و دانگفنگ را داشته و اکنون محصولاتی از دانگفنگ و فوتون تولید میکند.»
این فعال صنعتی افزود: «گروه سایپا چندین شرکت تولیدی دارد که هرکدام میتوانند بهطور مستقل فعالیت کنند. این ویژگی در ساختار ایرانخودرو به همان شکل وجود ندارد. برای مثال، سایتهای تولیدی در تبریز یا شیراز، بهصورت شرکت مستقل و خودروساز فعالیت نمیکنند و زیرمجموعه گروه ایرانخودرو هستند؛ اما در سایپا، شرکتهایی مانند پارسخودرو و زامیاد هویت و توانمندیهای متمایز دارند.»
واگذاری متناسب با ظرفیت شرکتها
منصوری درباره یکی از گزینههای پیش روی دولت اظهار داشت: «برخی پیشنهاد میکنند که بهجای واگذاری یکپارچه کل گروه سایپا، واگذاری بهصورت بخشبخش و شرکتی انجام شود. در این الگو، شرکتهایی مانند پارسخودرو یا زامیاد میتوانند جداگانه به بخشخصوصی واگذار شوند و خود شرکت سایپا نیز با ساختاری سبکتر، برای حل مسائل مالی و عملیاتی خود اقدام کند.»
مدیرعامل اسبق شرکت ساپکو تاکید کرد: «نباید تصور کنیم چون ایرانخودرو به شکلی مشخص واگذار شده، همان روش الزاما باید برای سایپا هم اجرا شود. واگذاری مدیریت ایرانخودرو با توجه به ساختار سایتهای تولیدی آن قابل بررسی بوده است؛ اما گروه سایپا ترکیب متفاوتی دارد. همانطور که اشاره شد، شرکتهایی مانند پارسخودرو، زامیاد، سایپا دیزل و بنرو هرکدام برند، سابقه و قابلیتهای خاص خود را دارند و میتوانند در قالبهای متفاوتی به بخشخصوصی واگذار شوند.»
وی با اشاره به شناختهشدن این شرکتها در بازار گفت: «برندهایی مثل زامیاد و پارسخودرو هنوز هم برای مردم شناختهشدهاند. این نامها بیدلیل در صنعتخودرو جایگاه پیدا نکردهاند؛ هرکدام تجربه، امکانات و تواناییهایی دارند که میتوانند مبنای فعالیت موثرتر و بهرهبرداری بهتر قرار گیرند.»
این فعال صنعتی افزود: «وزارت صمت و سازمان گسترش میتوانند با انجمنهای تخصصی و افراد باتجربه بنشینند و درباره شکل مناسب واگذاری بررسی کارشناسی انجام دهند. منظور این نیست که واگذاری انجام نشود، بلکه باید ساختار گروه و توان هر شرکت در تصمیمگیری لحاظ شود. واگذاری کل گروه سایپا بهصورت یکپارچه، تنها گزینه ممکن نیست.»
بخش قطعهسازی گروه سایپا میتواند زودتر و با سازوکاری مناسب واگذار شود. بخش خودروسازی نیز با دریافت برنامه از متقاضیان و ارزیابی دقیق آنها میتواند در چارچوبی روشن به بخشخصوصی سپرده شود
ضرورت برنامهریزی و ارزیابی
مدیرعامل اسبق شرکت ساپکو، درباره لزوم تدوین برنامهای روشن برای واگذاری اظهار داشت: «واگذاری یک گروه صنعتی بزرگ که پیشتر حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد تولید خودرو کشور را در اختیار داشته، به برنامه نیاز دارد. این کار باید در یک مسیر مشخص و با زمانبندی انجام شود. وزارتخانه باید برنامه خود را درباره نحوه اجرای دستور رئیسجمهور اعلام کند تا بتوان درباره جزئیات و مراحل آن گفتوگو کرد.»
منصوری با اشاره به تجربه ایرانخودرو گفت: «درحال حاضر، در ایرانخودرو بحث مدیریت به بخشخصوصی واگذار شده، اما ترکیب سهام تغییر نکرده و میزان سهام مانند گذشته باقی مانده است. بنابراین، در بررسی شیوه واگذاری سایپا باید روشن باشد که دقیقا کدام بخشها، با چه سازوکاری و در چه بازهای قرار است واگذار شوند.»
وی در پاسخ به این پرسش که آیا سایپا باید به افراد دارای سابقه خودرویی واگذار شود؟ گفت: «در این زمینه معمولا دو موضوع مطرح میشود: پیشینه و اهلیت. خریدار باید تجربه مرتبط داشته باشد، صنعتخودرو و قطعهسازی را بشناسد و با فناوریهای جدید آشنا باشد. درعین حال، برخورداری از سرمایه کافی نیز ضرورت دارد؛ کسی که قصد خرید مجموعهای مانند سایپا را دارد، باید منابع لازم را برای اجرای برنامههایش در اختیار داشته باشد.»
مدیرعامل اسبق شرکت ساپکو افزود: «در ارزیابی متقاضیان، نباید فقط به اعداد و رقم پیشنهادی یا میزان سرمایه توجه کرد. میتوان از متقاضیان خواست برنامه خود را برای اداره شرکت و اجرای تعهدات ارائه کنند و سپس این برنامهها را ارزیابی و امتیازدهی کرد. اگر چند فرد یا شرکت برای خرید متقاضی باشند، سوابق، توان مالی و برنامههای آنان باید در کنار هم بررسی شود تا واگذاری بر پایه ارزیابی جامع انجام گیرد.»
واگذاری مرحلهای و حفظ توان تولید
منصوری با اشاره به امکان واگذاری جداگانه شرکتهای زیرمجموعه به «دنیایخودرو» گفت: «گروه سایپا این ظرفیت را دارد که بعضی شرکتهای آن به متقاضیان متفاوت واگذار شوند. برای مثال، زامیاد یا پارسخودرو میتوانند بهصورت مستقل مورد واگذاری قرار گیرند. هرکدام از این شرکتها ویژگیها، امکانات و توانمندیهای خاص خود را دارند و در صورت واگذاری مناسب میتوانند همچنان در صنعتخودرو اثرگذار باشند.»
وی درباره بخش قطعهسازی گروه سایپا نیز تصریح کرد: «توان قطعهسازی این گروه کم نیست و سایپا، مانند ایرانخودرو، زنجیرهتامین و قطعهسازان توانمندی دارد. به نظر من، بخش قطعهسازی گروه سایپا میتواند زودتر و با سازوکاری مناسب واگذار شود. بخش خودروسازی نیز با دریافت برنامه از متقاضیان و ارزیابی دقیق آنها، میتواند در چارچوبی روشن به بخشخصوصی سپرده شود.»
این فعال صنعتی با تاکید بر ضرورت تعیینتکلیف واگذاری گفت: «وقتی تصمیم بر واگذاری به بخشخصوصی گرفته میشود، باید مشخص باشد برای اجرای آن چه برنامهای داریم و چه اقداماتی باید انجام دهیم. از سال گذشته گفته میشد که وضعیت سایپا تا تابستان امسال بهتر میشود؛ اما این شرکت هنوز به تیراژی که از آن انتظار میرود نرسیده، همه تعهداتش را انجام نداده و همچنان با چکهای برگشتی و مسائل مالی روبهرو است.»
منصوری افزود: «باید درباره اصل تصمیم و مسیر اجرای آن تعیینتکلیف شود؛ چون ممکن است یک سال دیگر هم بگذرد و مشکلات سایپا ادامه داشته باشد. حتی شرکتی که قرار است خریدار باشد، برای تحویل گرفتن و اداره این مجموعه به زمان و برنامهریزی نیاز دارد. بنابراین، هرچه زودتر باید برنامه مشخصی تدوین شود تا مراحل واگذاری در مسیر روشنی پیش برود.»
منصوری در پایان اظهار داشت: «در گروه سایپا سرمایهگذاری قابلتوجهی انجام شده و توانمندیهای این مجموعه در بسیاری از حوزهها کمتر از ایرانخودرو نیست. شرکتهایی با برندهای شناختهشده، نیروی انسانی باتجربه، استانداردها و قابلیتهای تخصصی فعالیت میکنند. این تجربهها و ظرفیتها را نباید دستکم گرفت؛ میتوان با بهرهبرداری مناسب از آنها به تولید در تیراژ بالاتر رسید.»
